doktor wszech nauk lekarskich, profesor fizjologii i bakteriologii, działacz polityczny
Urodzony 15 II 1873 r. w Oświęcimiu, syn Józefa i Anny z Galoszów. Ukończył Gimnazjum św. Anny w Krakowie, a następnie studiował medycynę w Uniwersytecie Jagiellońskim. Stopień doktora medycyny uzyskał w 1897 r. W 1903 r. rozpoczął studia weterynaryjne we Lwowie i równocześnie pracował jako asystent w Katedrze Higieny Uniwersytetu Lwowskiego. Dyplom lekarza weterynarii uzyskał w 1906 r. W tym samym roku mianowany został profesorem nadzwyczajnym, a w 1913 r. profesorem zwyczajnym fizjologii. W czasie pierwszej wojny światowej pracował w armii austriackiej jako szef sekcji epidemiologicznej oraz w laboratorium epidemiologicznym Czerwonego Krzyża. Zorganizował 14 szpitali chorób zakaźnych.
W 1920 r. zamieszkał w Bydgoszczy i został kierownikiem Wydziału Higieny Zwierząt Państwowego Naukowego Instytutu Rolniczego (od 1927 r. PINGW Oddział w Bydgoszczy). Współorganizował Radę Naukową Instytutu, a następnie był jej długoletnim członkiem (IX 1927). Prowadził bardzo różnorodną działalność naukową, interesował się zagadnieniami chemii bakteriologicznej. W Bydgoszczy pracował nad biologią prątka gruźlicy i nad nowymi metodami diagnostyki nosacizny.
Zaliczany był do grona wybitniejszych działaczy obozu narodowodemokratycznego w Bydgoszczy i w okręgu bydgoskim (w 1925 r. był prezesem ZLN w Bydgoszczy). Działał w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Był członkiem honorowym „Sokoła IV” w Bydgoszczy.
Z gimnazjum krakowskiego wyniósł umiłowanie gór – Karpat i Beskidów. Czynnie działał w Towarzystwie Tatrzańskim. Został pierwszym redaktorem „Taternika” (1907). W 1907 r. był jednym z założycieli pierwszego w kraju tego rodzaju stowarzyszenia – Karpackiego Towarzystwa Narciarzy we Lwowie. Kierował zespołem taternickim „Bacówka”. Zmarł 13 XI 1935 r. w Bydgoszczy.
spoczywa w kwaterze 3
filmoznawca, działacz kultury
Urodził się 2 IV 1930 r. w Bydgoszczy, do wybuchu wojny ukończył trzy klasy Szkoły Powszechnej przy Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika; naukę kontynuował w szkołach niemieckich dla polskich dzieci i na tajnych kompletach. Pracować przymusowo zaczął mając 14 lat, w przedsiębiorstwie budowlanym usytuowanym przy ul. Marcinkowskiego, naprzeciw kina, które w polskiej Bydgoszczy nosiło nazwę „Orzeł”. Jak sam wspominał – wtedy właśnie pojawiła się pierwsza fascynacja filmowym światem.
Po zakończeniu wojny kontynuował naukę w Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika. Z tego okresu datują się filmowe przyjaźnie z uznanymi i wybitnymi twórcami polskiego kina: K. Karabaszem, J. Hoffmanem czy B. Porębą. Praca zawodowa Jerzego Orlicza początkowo związana była z bankowością w Narodowym Banku Polskim przepracował na stanowisku starszego inspektora kredytowego do 1975 roku. Od tego momentu pochłania go niemal całkowicie największa pasja życia – film. Jako kierownik działu rozpowszechniania Okręgowego Przedsiębiorstwa Rozpowszechniania Filmów znali go wszyscy entuzjaści X Muzy. Jego fachowe uwagi publikowane na łamach prasy lokalnej dla wielu były drogowskazem po ówczesnym repertuarze filmowym. Dzięki jego inicjatywie do Bydgoszczy przyjeżdżali, by spotkać się z bydgoskimi entuzjastami kina, wybitni twórcy tacy, jak: Peter Bacso czy Andrzej Wajda.
Był założycielem i długoletnim prezesem Klubu Miłośników Filmu „Mozaika”. Jak twierdził, prapoczątkiem jego zainteresowań była pasja ojca, architekta. Prezesem „Mozaiki” został w roku 1958 i piastował tę funkcję przez wiele lat. Pierwszy film w ramach klubu – „Wolne miasto” – wyświetlony został w ówczesnym, bydgoskim kinie „Wolność”. „Mozaika” pod kierownictwem Jerzego Orlicza przyciągała najbardziej wyrobioną i najbardziej poszukującą publiczność kinową. Tak było do 1999 r., kiedy to Jerzy Orlicz zrezygnował z kolejnego kandydowania do władz klubu. Był ponadto cenionym jurorem na wielu festiwalach, zarówno krajowych jak i międzynarodowych i znawcą kina niemieckiego.
Jerzy Orlicz był jednym z największych autorytetów filmowych w Bydgoszczy. O kinie wiedział wszystko i chętnie rozmawiał o swojej wielkiej, życiowej pasji. Przez 18 lat był w zarządzie Polskiej Federacji DKF w Warszawie. – Filmowi poświęciłem w zaokrągleniu 14 tys. 600 dni – powiedział w 1999 r., gdy „Mozaika” świętowała swoje 40-lecie. Do końca był honorowym członkiem, regularnie na cotygodniowych spotkaniach w „Adrii” opowiadał uczestnikom o prezentowanych filmach. Interesował się również boksem – ok. 12 lat pełnił obowiązki wiceprezesa Kujawsko-Pomorskiego Klubu Seniora Boksu. Jest patronem ulicy na Czyżkówku. Zmarł 11 kwietnia 2004 r.
spoczywa w kwaterze 8 a
piłkarz „Polonii” Bydgoszcz
Urodzony 17 V 1935 r., piłkarz „Pomorzanina” Toruń, „Polonii” Bydgoszcz, reprezentant Polski. Od 1953 r. zawodnik klubu „Gwardia”, następnie „Polonii” Bydgoszcz. W znaczącym stopniu wpłynął na awans drużyny piłkarskiej do I ligi. Był w niej dwukrotnie królem (1958 r., 1960 r.) i wicekrólem (1961 r.) strzelców. Reprezentant Polski w latach 1958–1960, sześć razy wystąpił w I reprezentacji, trzy razy w II zespole. W 1960 r. był w składzie reprezentacji narodowej na olimpiadę w Rzymie. Król strzelców I ligi (1958 r. wspólnie z Soporkiem – po 19 bramek), 1960 – samodzielny lider – 17 bramek. W I lidze (7 sezonów) zdobył 91 bramek, w II lidze (również 7 sezonów) strzelił 114 bramek.
Marian Norkowski – legenda bydgoskiego futbolu. Do perfekcji opanował technikę strzału nogą i głową. W czasie występów „Polonii” w I lidze, był bardzo popularny wśród kibiców. Był ich ulubieńcem, przyciągającym na trybuny tłumy widzów. Bydgoski „bombardier” obdarzony był nieprzeciętnym talentem. Nie mógł przebić się przez śląsko-warszawską koalicję, dominującą w krajowej piłce nożnej. Gdyby w odpowiednim czasie zmienił klub, z pewnością osiągnąłby więcej, również w reprezentacji Polski. Do śmierci pozostał wierny „Polonii” Bydgoszcz. Za swoje osiągnięcia sportowe uhonorowany został: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Zasłużonego Mistrza Sportu i Zasłużonego Obywatela Miasta Bydgoszczy. Zmarł 7 III 2001 r.
Grupa kibiców Polonii z inspiracji Sł. Wojciechowskiego, nauczyciela, trenera i historyka sportu, czyniła starania, by upamiętnić tego wybitnego bydgoskiego sportowca. Dzięki ich uporowi sprawę udało się doprowadzić do szczęśliwego zakończenia. W dniu 7 marca 2009 r. na frontonie trybuny głównej stadionu przy ul. Sportowej, odsłonięto tablicę upamiętniającą Mariana Norkowskiego.
spoczywa w kwaterze 17
poeta, prozaik
Grek urodzony 17 IV 1949 r. w Warnie, gdzie podczas II wojny osiedliła się jego rodzina pochodząca z Macedonii (Kastoria). W Bułgarii ukończył grecką i bułgarską szkołę podstawową i średnią. W latach 1970–1980 studiował na Uniwersytecie im. Świętego Klemensa Ochrydzkiego w Sofii. Wszechstronnie wykształcony (filologia nowogrecka, historia z archeologią, teologia).
W 1987 roku wraz z żoną przyjechał na stałe do Polski i osiedlił się w Bydgoszczy. Studiował w Prymasowskim Instytucie Kultury Chrześcijańskiej im. Stefana kardynała Wyszyńskiego w Bydgoszczy.
Wiersze pisał już w szkole średniej i zamieszczał je w takich pismach, jak: „Puls”, „Sofijski Uniwersytet” i „Pokrepa”. Debiutował w 1967 r. opowiadaniem „Ślub bezimiennych” opublikowanym w bułgarskim czasopiśmie „Kooperator”. Autor zbioru wierszy „Odys i ja” – wydanego w 1990 r. przez bydgoską oficynę „Świadectwo”, oraz powieści „Dolina Józefata”. Zajmował się tłumaczeniem literatury polskiej na język bułgarski i odwrotnie.
Nagrodzony w konkursie poetyckim „Ikarowe strofy” (1994). Od 1992 r. był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Zmarł 2 VIII 2001 r.
sportowiec – kolarz
Urodził się 6 V 1982 r. w Bydgoszczy, młodszy brat znanego i utytułowanego kolarza bydgoskiego Grzegorza Mrozińskiego. Ukończył Szkołę Podstawową nr 21, krótko przed śmiercią zdał egzamin i został przyjęty do Liceum Ekonomicznego w Bydgoszczy.
Przygodę z kolarstwem rozpoczął jako mały chłopiec, kiedy to towarzyszył starszemu bratu na zawodach. Prawdopodobnie wówczas zafascynowanymi osiągnięciami i wynikami starszego brata, postanowił wstąpić do bydgoskiego Rometu – 1993 r. Wytrwale trenując osiągnął pierwsze sukcesy w kategorii „młodzików”, zdobył trzy brązowe medale Mistrzostw Polski, w konkurencjach: jazda parami na czas – szosa, wyścig dystansowy na torze i wyścig amerykański na torze. W 1995 r. wraz z bratem Grzegorzem zmienili „barwy” klubowe, przenieśli się do Emdek/Royal Bydgoszcz działającym przy MDK nr 2 na Szwederowie. W nowym klubie pod opieką trenera Mariana Szirockiego, dzięki żmudnej pracy i ambicji osiągał kolejne doskonałe rezultaty na zawodach. Natomiast w 1997 r. w wyścigu otwarcia sezonu w Bytowie – zajął II miejsce, w I-szej serii Pucharu Polski na szosie w Kartuzach – II miejsce, w 3-etapowym wyścigu „Po Ziemi Bydgoskiej” – III miejsce, w II-giej serii Pucharu Polski na szosie w Gostyniu – III miejsce i w kryterium ulicznym w Złotowie – II miejsce. Swoją pracowitością, zaangażowaniem i ambicjom rokował nadzieję na dalszą karierę zawodniczą.
Zginął tragicznie w dniu 17 VII 1997 r., w trakcie powrotu z treningu szosowego został śmiertelnie potrącony na ul. Kujawskiej. Prowadzony przez pijanego kierowcę, samochód BMW jadący z nadmierną szybkością uderzył w młodego kolarza. Krzysztof Mroziński zginął na miejscu.
W lipcu 2000 r. odbył się I Memoriał Krzysia Mrozińskiego, podczas którego odbywają się wyścigi w katategori: „junior” i „junior-młodszy”. W wyścigu kategorii „junior-młodszy” puchar dla zwyciezcy ufundowali rodzice Krzysztofa. Memoriał odbywa się corocznie na trasie: Strzelce Górne, Jarużyn, Mariampol, Strzelce Dolne.
spoczywa w kwaterze 5
dziennikarka
Urodzona 31 III 1925 r. w Ostrowie Wielkopolskim. Studiowała filologię polską na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. W czerwcu 1952 r. rozpoczęła pracę w bydgoskim oddziale PAP. Od maja 1966 r. była dziennikarką „Gazety Pomorskiej”, zatrudnioną przez cały czas w dziale rolnym. Poruszała tematykę życia codziennego wsi i jej mieszkańców. Szczególną uwagę poświęcała kobietom wiejskim, interesowała się także działalnością kół gospodyń wiejskich, sytuacją materialną i edukacją młodzieży na wsi. Przez kilka lat prowadziła stałą rubrykę Wsi dzień powszedni. W 1981 r. przeszła na emeryturę, pomimo to nadal współpracowała z „Gazetą Pomorską”.
Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem Zasługi, wieloma odznakami honorowymi, m.in. „Bydgoszcz – Zasłużonemu Obywatelowi” i „Za szczególne zasługi dla rozwoju województwa bydgoskiego”. Zmarła 24 V 2000 r.
spoczywa w kwaterze 24
lekarz, chirurg, działacz społeczny
Urodzony 10 VII 1883 r. w Kościanie w Poznańskiem. Syn Leopolda, nauczyciela, i Julianny z Janickich. Po ukończeniu Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu studiował medycynę w Monachium, a następnie w Królewcu. Z uniwersytetu królewieckiego został wydalony za agitację i działalność narodową na Warmii i Mazurach. Medycynę ukończył na uniwersytecie w Würzburgu, uzyskując stopień doktora wszech nauk lekarskich.
W czasie I wojny światowej na froncie zachodnim służył w wojsku niemieckim jako lekarz pułkowy. W połowie grudnia 1918 r. osiadł w Bydgoszczy i zamieszkał przy ulicy Jagiellońskiej. Służył w Wojsku Polskim jako lekarz chirurg. W 1919 r. przejął z rąk niemieckich szpital wojskowy w Bydgoszczy . Podczas wojny polsko-bolszewickiej organizował szpitale polowe. Wojsko opuścił jako major – lekarz rezerwy.
W 1922 r. objął „stację chirurgiczną” w Szpitalu św. Floriana. Od 1925 r. aż do śmierci był lekarzem naczelnym Szpitala im. Giese-Rafalskiej (diakonisek). Praktykę lekarską łączył z szeroką działalnością społeczną. Po powrocie Bydgoszczy do Polski czynnie uczestniczył w organizacji przemysłu polskiego i umacnianiu polskiego stanu posiadania. Należał do członków założycieli Klubu Polskiego (1921), a później był długoletnim członkiem jego władz. Klub skupiał przedstawicieli inteligencji polskiej z trzech byłych zaborów. Prowadzono w nim odczyty i dyskusje, często z udziałem wybitnych przedstawicieli kultury polskiej (Tadeusz Boy-Żeleński, Stanisław Przybyszewski, Karol Szymanowski, Józef Weyssenhoff i inni). Był jednym z najbardziej aktywnych członków i długoletnim prezesem Obwodu Bydgoskiego Związku Lekarzy Państwa Polskiego. Wchodził w skład Zarządu Okręgu Pomorskiego Związku Lekarzy Państwa Polskiego. Od lutego 1923 r. udzielał się w Towarzystwie Miłośników Miasta Bydgoszczy i Okolicy), którego był współorganizatorem i wiceprezesem (1923–1925). Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. Zmarł nagle w Bydgoszczy 18 X 1938 r.
adwokat
Urodził się 15 I 1901 r. w Zaborowie pow. Rzeszów, w rodzinie kolejarskiej Jana i Zofii z domu Gąsior. Krótko przed I wojną światową ojciec Kuziela przeniesiony został służbowo wraz z rodziną do Bieżanowa (ob. dzielnica Krakowa). Jako uczeń gimnazjum należał do Polskiej Organizacji Wojskowej (1917-1918). Uczestniczył m.in. w akcjach sabotażowych oraz odbiciu na stacji kolejowej w Bieżanach z rąk żołnierzy austriackich kilkudziesięciu legionistów II Brygady. W lipcu 1918 r. Kuziel wraz z innymi peowiakami został aresztowany pod zarzutem zdrady stanu i osadzony w więzieniu przy ul. Montelupich w Krakowie. W październiku 1918 r. opuścił więzienie, a wyznaczona rozprawa już się nie odbyła. Kuziel brał udział w rozbrajaniu żołnierzy oraz przejmowaniu i zabezpieczaniu mienia wojskowego. W 1919 r. odbywał służbę w polskim wojsku. W wojnie z bolszewikami 1920 r. został ranny na froncie ukraińskim. Wrócił do Krakowa, gdzie złożył egzamin dojrzałości w II Gimnazjum Państwowym im. św. Jacka.
W latach 1921-1924 studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, które ukończył ze stopniem, doktora. Przez dwa lata równolegle studiował filozofię uzyskując decyzją Rady Profesorów absolutorium na Wydziale Filozoficznym tego uniwersytetu (29 XII 1925). W trakcie studiów pracował m.in. jako buchalter w Bankowym Zakładzie Aprowizacyjnym i sekretarz Dyrekcji Pocztowej Kasy Oszczędności w Krakowie. Po przeniesieniu się do Bydgoszczy krótko pracował jako nauczyciel przedmiotów zawodowych w Miejskiej Szkole Handlowej (1924-1926).
W lipcu 1926 r. rozpoczął aplikację sądową w Sądzie Powiatowym i Okręgowym w Bydgoszczy. Po złożeniu egzaminu sędziowskiego przed komisją przy Sądzie Apelacyjnym w Poznaniu (2 V 1929) S. Kuziel powrócił do Bydgoszczy na stanowisko sędziego grodzkiego (V/X 1929), następnie podprokuratora Sądu Okręgowego (XI 1929 – VII 1931). W końcu powołany został na stanowisko sędziego śledczego okręgowego ds. wyjątkowej wagi, (VIII 1931-28 II 1932). Podczas swojej pracy w prokuraturze Kuziel prowadził, bądź był referentem licznych spraw karnych o charakterze politycznym przygotowywanych przeciwko członkom niemieckiej mniejszości narodowej w Wielkopolsce i na Pomorzu, którzy prowadzili wrogą działalność antypaństwową głównie w formie wywiadu politycznego, gospodarczego lub wojskowego.
W 1932 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu zawiadomił Wydział Izby Adwokackiej w Poznaniu, że S. Kuziel zarządzeniem z 12 III 1932 r. dopuszczony został do wykonywania zawodu adwokackiego z miejscem zamieszkania w Bydgoszczy i po zaprzysiężeniu wpisany na listę adwokatów Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. Do wybuchu wojny S. Kuziel prowadził kancelarię przy ul. Dworcowej 6. Zmobilizowany jako rezerwista 62 PP w 1939 r. dostał się do niewoli pod Warszawę. Po tygodniu udało mu się jednak zbiec. Wojnę przeżył u rodziny ojca w miechowskiem pracując jako buchalter w różnych prywatnych firmach w Krakowie.
Do Bydgoszczy powrócił wiosną 1945 r. i do końca roku pracował w Zarządzie Miejskim jako radca prawny. Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w Toruniu umieszczony został na liście adwokatów Izby Adwokackiej w Toruniu z siedzibą w Bydgoszczy. Praktykę prowadził wspólnie z Teofanem Malewiczem w kancelarii pod przedwojennym adresem przy ul. Dworcowej 6. Do końca 1963 r. pracował również jako radca prawny m.in. w Lokalnym Zrzeszeniu Prywatnych Właścicieli Nieruchomości. Był współzałożycielem (1953 r.) zespołu adwokackiego nr 3, gdzie prowadził praktykę do przejścia na emeryturę (1970 r.).
Pełnił odpowiedzialne funkcje w samorządzie adwokackim, był członkiem Wojewódzkiej Komisji Dyscyplinarnej (1953-1956), lustratorem zespołów adwokackich (1953-1956) oraz przewodniczącym Komisji Rewizyjnej (1956-1959). Prowadził także zajęcia z prawa cywilnego oraz zasiadał w komisjach egzaminacyjnych dla aplikantów. S. Kuziel był autorem razem z Tadeuszem Krogulskim książki „Polskie Prawo Wekslowe” (Podręcznik praktyczny, ułożony alfabetycznie z tekstem ustawy i rozporządzenia z uwzględnieniem przepisów sądowych, stemplowych i pocztowych) – Bydgoszcz, 1931.
S. Kuziel występował również w procesach politycznych, był m.in. obrońcą oskarżonych przed Sądem Wojewódzkim w Bydgoszczy o udział 18 listopada 1956 r. w polityczno-narodowej manifestacji i późniejszych rozruchach na terenie miasta w trakcie, których doszło do zaatakowania siedziby KM PZPR przy pl. P. Findera (ob. Nowy Rynek 10) i kilku komend MO oraz zniszczenia (spalenia) na skarpie Wzgórza Dąbrowskiego 12 masztu i urządzeń zagłuszających polskojęzyczne audycje zachodnich radiostacji (Radia Wolna Europa).
Był jednym z organizatorów Bydgoskiej Spółdzielni Spożywców i członkiem jej rady nadzorczej oraz przewodniczącym komisji rewizyjnej (1945-1948). W latach 1945-1950 brał udział w pracach Komitetu Opieki nad Szkołami. Należał do Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy. Piastował godność radnego Miejskiej Rady Narodowej (1958-1961). Był członkiem PSL (1945-1954).
Uchwałą Rady Państwa S. Kuziel odznaczony został Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 (1976 r.) oraz Medalem Za udział w Wojnie Obronnej 1939 (1983 r.). Zmarł 7 VIII 1980 r.
kapelan bydgoskiej NSZZ
Urodzony 15 II 1936 r. w Sośnicach, pow. Wadowice, pochodził z rodziny rolniczej. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczył się w Niższym Seminarium Księży Misjonarzy w Krakowie, następnie w 1951 r. wstąpił do Zgromadzenia Księży Misjonarzy. Naukę kontynuował w Wyższym Seminarium Księży Misjonarzy na Kleparzu. Święcenia kapłańskie przyjął w dniu 21 VI 1959 r. z rąk ks. bpa Jana Kantego Lenka CM.
Po otrzymaniu święceń kapłańskich został skierowany do pracy duszpasterskiej w odporyszowskim sanktuarium Matki Bożej Odporyszowskiej, gdzie przybył 3 VIII 1959 r. W sierpniu 1960 r. przeniesiono go do Bydgoszczy, gdzie zajmował się głównie katechizacją młodzieży. W 1965 r. trafił do Skwierzyna, gdzie w parafii pw. św. Mikołaja był wikariuszem. W 1967 r. skierowano go do Pabianic – do parafii pw. NMP Różańcowej. Następnie został powołany na proboszcza parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Iłowie Żagańskiej. Skierowany do pracy duszpasterskiej przybył ponownie do Bydgoszczy, gdzie początkowo zajmował się katechizacją młodzieży – w Szkole Podstawowej nr 31 i w Technikum Kolejowym. Pasją ks. Józefa Kutermaka była praca z młodzieżą, szczególnie oazową, wielokrotnie odbywał z młodymi ludźmi pielgrzymki na Jasną Górę, prowadził też rekolekcje z młodzieżą z Ruchu „Światło – Życie”.
Od 1980 r., kiedy powstał NSZZ „Solidarność”, zaangażował się w jego działalność jako kapelan związkowców bydgoskich. Po wprowadzeniu stanu wojennego, w latach 1981–1983, pomagał internowanym działaczom związkowym w Potulicach. Otaczał opieką rodziny internowanych. Założył Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i Ich Rodzinom w Bydgoszczy i przez jakiś czas mu przewodniczył. Z polecenia ks. bpa Jana Nowaka został kapelanem w potulickim więzieniu. W każdą niedzielę jechał do Potulic, gdzie odprawiał cztery Msze Święte dla internowanych i więźniów zakładu potulickiego. Wielokrotnie przenosił „grypsy” i listy od osadzonych do ich najbliższych. Dla ówczesnych władz politycznych był postacią niewygodną, często był w związku z tym szykanowany przez SB – na przykład wielokrotnie przeprowadzano u niego rewizje albo przewożono do komendy wojewódzkiej na tzw. „rozmowy wychowawcze”. Oskarżany o pomoc i działalność społeczną stanął przed sądem, a wraz z ks. Kutermakiem na ławie oskarżonych zasiedli: Roman Kotzbach, Bogdan Guść, Krzysztof Gotowski, Danuta Kucewicz-Bejgerowska, Henryk Cichy i Jerzy Pozorski. Sprawa dotyczyła manifestacji pod bazyliką św. Wincentego à Paulo, podczas której filmujący ją esbek został przewrócony, uderzony, a w trakcie tego zajścia zniknęła mu jeszcze teczka z aparatem fotograficznym. Wymienionych oskarżono o rozbój i część z nich aresztowano. Sprawa zakończyła się amnestią.
Ksiądz Józef Kutermak CM zmarł 23 I 1996 r. po długiej chorobie, otoczony opieką przyjaciół. Jego pogrzeb był manifestacją patriotyczną. Do krypty grobowca Księży Misjonarzy odprowadziło go wielu bydgoszczan, delegacje NSZZ „Solidarność”, byłych internowanych działaczy oraz przedstawiciele władz miasta i województwa.
W dniu 2 września 2006 r., dzięki inicjatywie członków Stowarzyszenia Osób Internowanych i Represonowanych w Stanie Wojennym „Przymierze” przy wejściu do kaplicy Akademickiej, bydgoskiej Bazyliki została odsłonięta tablica pamiątkowa. Na tablicy wyryto napis: „W latach 80 odbywały się tu msze św., spotkania opozycji solidarnościowej prowadzone przez ks. Kapelana „S” Józefa Kutermaka – Represjonowani w stanie wojennym maj 2006”. Po dziesięciu latach od śmierci swojego Kapelana w ten sposób, nadal wierni „podopieczni” księdza Józefa Kutermaka, w ten sposób utrwalili pamięć swojego Kapelana i przyjaciela.
spoczywa w kwaterze Krypta CM
literat, dziennikarz
Urodzony 8 III 1934 r. w Dąbrówce w powiecie tucholskim. Syn Franciszka, nauczyciela, i Anny z Melochów. Okupację rodzina Kummerów spędziła pod Stargardem Gdańskim. Po wyzwoleniu zamieszkali w Ogorzelinach niedaleko Chojnic. W latach 1947–1951 Kummer uczęszczał do gimnazjum w Chojnicach, gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości. Następnie studiował filologię polską na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Był współzałożycielem Studenckiego Teatru Satyry „Żółtodziób”. W 1953 r. aresztowany z powodów politycznych przez UB, następnie skazany na rok obozu pracy. Po ukończeniu studiów w 1956 r. współpracował z poznańskimi pismami: „Wyboje” i „Tygodnik Zachodni”.
W 1956 r. zamieszkał w Bydgoszczy i został redaktorem audycji literackich (od marca 1956 r.) w Rozgłośni Polskiego Radia. Współpracował z pismami regionalnymi i krajowymi: z „Pomorzem”, z „Faktami i Myślami”, z „Wiatrakami” i „Odrą”. Publikował reportaże, felietony i drobne utwory prozatorskie. Jest autorem powieści „Klatka” (1961), osnutej na kanwie bydgoskich wydarzeń z września 1939 r. Po jego śmierci ukazał się tom prozy „Namiętności” (1972). Kazimierz Kummer był laureatem wielu konkursów dziennikarskich i literackich. Powieść „Klatka” została wyróżniona w konkursie Wydawnictwa Morskiego w Gdyni i Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy. Ten utalentowany pisarz i publicysta zmarł tragicznie w Jastarni 16 VII 1962 r.